Vergeet 'Zen and the Art of Motorcycle Maintenance'. In die Zen kwamen weinig zuigers voor. Tijd voor echte Zen. Gezien de berichten dat men in den vreemde massaal strandt vanwege allerhande rijtips die verkeerd gebruikt of begrepen worden, geen overbodige luxe. Is vroeg overschakelen goed? Hoe rijd ik in de bergen? Dat en meer deze week.

In 1994 stopte ik na tien jaar fulltime rijles geven. Ik werkte daarna een jaar in lotushouding aan het boek met de werktitel 'autologie'. Het boek moest mensen breed zaken leren waar ze met de lessen niet of nauwelijks aan toe kwamen. Van autotechniek tot bijzondere, lastige en gevaarlijke verkeerssituaties. Van het rijden in zand en sneeuw tot in de bergen.

Zen en koppel
Er is een trapdraaisnelheid op de fiets waarbij je met de minste inspanning de trappers rond krijgt. De resultante van kracht x arm x snelheid, het koppel. Door in de wanden van de cilinders te kruipen, kun je leren aanvoelen of de zuigers haast vanzelf de krukasrotatie teweeg brengen. Dankzij nieuwe technieken leveren de huidige benzinemotoren vanaf lage toerentallen al een behoorlijk koppel. Diesels zijn koppelbeulen vanwege de gemiddeld hogere massa van de draaiende delen, hoewel die met nieuwe technieken juist lichter worden. Beide motortypen groeien naar elkaar toe. Je kunt inderdaad met moderne auto's vroeg naar een volgende versnelling schakelen, wat brandstof bespaart. Echter, wel met verstand.

Omhoog parkeren

Schakel over zodra je in de nieuwe versnelling met een redelijk hoog koppel kunt oppikken. Er zit ongeveer duizend toeren tussen elke versnelling voor een gegeven snelheid. Voorbeeld: 50 km/u in de derde versnelling is 3000 tpm, in vier 2000 tpm. Levert de motor in je auto een behoorlijk koppel bij 2000 tpm, dan kun je met die auto goed 50 km/u in de vierde versnelling rijden.

Als je alleen kruist op een snelheid, kun je vrij laag in het koppel blijven. Zeker met wind mee. Accelereren in een te lage versnelling is echter weer als op de fiets. In een te hoge versnelling op de trappers gaan staan, voel je in je knieën. In de motor voelen de krukaslagers het. Rustig met het gas als je in een lage versnelling accelereert. Zen zegt: wees lief voor de krukaslagers en "bodemrevisie" zul je nooit horen bij de garage.

Omlaag parkeren

Hoger met Zen
Geef het rem- en koelsysteem extra aandacht voor je vertrekt. Met twijfelachtige oude barrels verdient het aanbeveling om rem- en koelvloeistof te vervangen (koelvloeistof voorkomt corrosie in de motor, puur water is 'dunner' en koelt beter). Controleer ook de handrem. De handrem werkt onafhankelijk van het hydraulische remcircuit. Meestal op de remmen achter (20 procent van de remcapaciteit). Controleer onderweg dagelijks olie-, rem- en koelvloeistofpeil. Radiatordruktankdop niet met hete motor openen. Bij een warm lopende motor alle overbodige randapparatuur zoals airco uitschakelen en eventueel de verwarming vol bijzetten. Een onprettig paardenmiddel, maar het werkt. Dat circulatiesysteem zit aangesloten op het koelsysteem.

Op smalle wegen gaat stijgend verkeer voor dalend verkeer. Bij het stijgen, het motortoerental niet onder de helft van het maximum laten zakken, eerder terugschakelen. Bij het dalen zo min mogelijk de remmen gebruiken en zoveel mogelijk op de motor afremmen. Ook dan eerder terugschakelen. Niet pas wanneer het toerental tegen het maximum begint op te lopen want in de lagere versnelling draait de motor nog eens ± duizend omwentelingen meer. De tank niet volledig leegrijden, wat sommigen een sport vinden. In de bergen hapt de brandstofpomp eerder naar lucht. Bij het parkeren de wielen naar de stoep of berm draaien en in de eerste versnelling laten staan.

Check Six

Zeker als het druk op de weg is met zwaar verkeer achter je, check veelvuldig 'six'. Stop nooit direct op de bumper van je voorligger, maar houdt een marge om er eventueel links of rechts langs te ontsnappen indien mogelijk. Door eerder snelheid te verminderen, dwing je het verkeer achter je hetzelfde te doen wat het eventuele rotte remsysteem van de trucker op je achterbumper minder belast. Over truckers, geef ze de ruimte. Zeker berg op, zeker in krappe bochten.

Nog wat korte Zen.
Slecht zicht om de hoek? Goed rechts houden. Bij de groep blijven, maar wel afstand houden (ten minste de helft van de snelheid in meters, 100 km/u is 50 meter afstand). Zo voorkom je gevaarlijke inhaalmanoeuvres van tegenliggers in het te gat met je voorligger. Met dimlichten aan val je niet alleen beter op, maar wordt je ook dichterbij ingeschat en zal men minder snel aan een inhaalmanoeuvre beginnen.

(Vanwege het onderwerp en de periode, brult Zen morgen weer)