Net zoals de Amerikaanse Browning .50 weigert om het veld te ruimen, verdomt ook dit Zweedse product het om met knallen te stoppen. De fabrieksnaam was lang de soortnaam voor lichte luchtafweer. De Bofors en Browning hebben elkaar min of meer groot zien worden. Niet zelden vulden ze elkaar aan na 1940. Tegen luchtdoelen moest een .50 het tot ongeveer duizend meter hoogte doen, waarna de Bofors 40 mm het tot drieduizend meter overnam. En daar doen ze het samen soms nog steeds.

Natuurlijk is er een woud aan Stingers, Patriots en rooie SAM's bijgekomen. Toch blijft de Bofors niet weg te slaan. Nieuwe en oude versies doen het ter land, ter zee en zelfs in de lucht. En niet alleen tegen luchtdoelen, waar het mee was begonnen. In 1922 kocht Zweden Vickers tweeponder pom-poms, ook een 40 mm snelvuurkanon. Niet helemaal tevreden vroegen ze Bofors om wat lichters en beters te ontwerpen. Bofors combineerde diverse ontwerpen, waaronder het laadmechanisme van het Vickers .303 machinegeweer en hun eigen 57 mm snelvuurkanon, en kwam in 1929 met de eerste versie. Een betrouwbaardere en doorontwikkelde versie was in 1933 gereed voor productie als 40 mm akan M32, oftewel de Bofors 40 mm L/60. Eigenlijk was de loop maar 56,1 keer het kaliber 40 mm lang, maar niemand klaagde. Nederland trapte af met een order in 1934 voor vijf twin versies voor hun eigen gestabiliseerde Hazemeyer affuit. Nederland was behalve klant, ook medeontwikkelaar van het wapen waar het richtmiddelen en affuiten betrof.

Oervader, de eerste 40L/60

De klassieke en massaal geproduceerde mobiele affuit kwam in 1935. De 40L/60 staat in deze versie op een vierwielig platform met schaarpoten die gespreid of gevouwen kunnen worden. Het platform wordt met de poten opgekrikt voor een stevig verankering. De wielen kunnen er af. Het kanon zelf, afhankelijk van de uitvoering, weegt rond de 500 kilo, het samenstel zo'n 1200 kilo. Het verschoot clips met vier 2,15 kilo projectielen, een typerende munitie aanvoer die in de latere 40L/70 in gebruik bleef en in veel gevallen nog steeds een handmatige optie is als de automatische laadsystemen het af laten weten. De L/60 verschoot HE granaten van ± 900 gram in 40 x 311 kaliber met een cyclische vuursnelheid van 120 spm. De Vo bedroeg 850 m/sec. Praktisch betekende het dat luchtdoelen tot ongeveer 3800 meter hoogte bestreden konden worden. De ontsteking geschiedde met contact- en tijdbuizen die vooraf ingesteld werden.

Iedereen wilde Bofors met de Nazi's die aan de voordeur stonden en Jappen die achter aanklopten. Op landaffuit, in enkele, dubbele en vierling opstellingen op zee, in Hurricane IIB's tegen tanks, met lucht en waterkoeling, ze deden het overal. En tegen iedereen. Hoewel de Duitsers hun eigen Flak 37 (in 37 mm) hadden, die er op het oog op leek, was dit toch een ander kanon. Wel maakten ze geschut buit en keerden die om.

Watergekoelde dubbelopstelling

Gedurende de oorlog kwamen vele (verbeterde) versies in gebruik. Vooral de richtmiddelen werden geavanceerder. Van de gestabiliseerde Hazemeyer of Britse Kerrison director met analoge elektromagnetische computer die afstand en atmosferische input gebruikte om de voorhoudshoek te bepalen, tot latere radargeleide versies. Ook de munitie werd slimmer. In 1944 kwamen de proximity-fuses voor de granaten in gebruik -nabijheidsbuizen in net Nederlands. Een simpel radio- of radarzend-ontvangertje in de neus gebruikt de reflectie van het signaal door het dichtbij vliegende toestel om de granaat te laten exploderen. De scherven en de drukgolf doen de rest, ook zonder directe treffer.

IDF 40L/70, zou zomaar in ‘67 of ‘73 als ‘landbouwploeg’ stiekem uit Nederland verscheept kunnen zijn

Moderne 57 mm en 40 mm Marine uitvoeringen

Na de oorlog begon het eigenlijk pas voor de Bofors. Zelfs in de aantallen gebouwde stukken, al dan niet in licentie of eigen doorontwikkelingen elders. De tweede jeugd begon wel in Zweden, in 1948. De 40L/60 kreeg een langere loop, een sneller laadmechanisme en standaard elektrische aandrijving voor elevatie en traverse. Het werd de 40L/70. De granaathulzen verlengden van 311 mm naar 364 mm, kregen een zwaardere aandrijflading die de Vo tot op 1030 m/sec bracht. De vuursnelheid groeide naar 240 spm, later nogmaals opgevoerd naar 300 spm (of meer).

Nederland was wederom een vroege en gretige klant. Met twee gekoppeld aan HSA L3/4, later L4/5 radarvuurleiders zagen honderden in vele (mobilisabele) batterijen bij de Landmacht de koude oorlog uit. Bij de Marine zaten ze in diverse opstellingen aan boord van Hare Majesteit's en op elke vliegbasis wezen ze omhoog als Iwan kwam. Niet zelden stond er een M55 met vier .50's voor de nabijbeveiliging in de buurt. In de tachtiger jaren werden een aantal van de analoge transistor L4/5 systemen vervangen door de digitale Flycatcher radarvuurleiders en verving de draagbare Stinger FIM-92 SAM de meeste M55 quad fifties. In 2000 knalde het laatste Bofors 40L/70 schot in Nederland. Nu houden alleen Patriots, NASAMS (Noorse grondversie van de AMRAAM) en Stingers eventuele narigheid van boven tegen.

Oud in nieuw, L60 in Spectre vol nieuwe snufjes

Elders ging en gaat ontwikkeling en gebruik door. In AC-130H Spectre's van de USAF steken aangepaste L60's zijwaarts naar beneden. Wereldwijd zijn de meest gebruikte versies echter de nieuwere L70's. De munitie werd slimmer met programmeerbare ontstekers en pregefragmenteerde granaten zoals Bofors' eigen 3P 40 mm munitie (nu onderdeel van het Britse BAE systems). Bofors ontwikkelde ook een 'omgekeerde' versie met antitankmunitie voor het Zweedse CV90 (BAE) pantserrupsinfanterievoertuig dat in Nederland echter met een 35 mm Boeing Bushmaster II chaingun gaat rijden. In Italië kan Oto-Melara er geen genoeg van krijgen en voerde de Bofors voor land- en zeesystemen verder op tot een ongelooflijke 450 schoten per minuut, hetzelfde als de oude Vickers in .303. Daar was bij de geboorte al naar gekeken. Zo is vaak ook het allerlaatste snufje nog terug te voeren tot lang vervlogen tijden.

Breda-Oto-Bofors Twin Compact in op afstand bediende dubbelopstelling

In de CV90/40