vrijdag 4 april

Zoekveld

0

Enceladus: maan met stromend water en wellicht leven

Gisteren vonden onderzoekers van NASA wat men al tijden vermoedde: onomstotelijk bewijs van vloeibaar water op Enceladus. Dat betekent dat er op die maan van Saturnus aan een belangrijke voorwaarde is voldaan. We doen een korte geschiedenis van de maan.

Enceladus werd in 1789 ontdekt door William Herschel. Enceladus hoort tot de acht grootste manen van Saturnus.
Saturnus heeft minimaal 150 manen of stukken ruimtepuin die om de planeet heen draaien. Daarvan kregen er 53 een naam. Hieronder zie je een compositiefoto - met Dione, Tethys, Mimas, Enceladus, Rhea en Titan - die is samengesteld uit beelden van de Voyager-missies.
In 1980 vloog Voyager 1 als eerste langs Enceladus. Toen bleek dat het een diameter van 505 kilometer had: een zevende deel van die van onze maan. Ook reflecteert het bijna 100% van het zonlicht. Onderstaande foto is op een afstand van 202.000 kilometer genomen. Omdat er geen details zichtbaar zijn lijkt de maan een dood object.
Toen een jaar later Voyager 2 op een afstand van 87.010 kilometer voorbij kwam was de interesse van de wetenschap gewekt. Enceladus had een jong oppervlak, omdat op grote delen inslagkraters ontbreken. Dat wijst op een geologisch actief hemellichaam. Enceladus werd een prioriteit in het astronomisch onderzoek.
Pas in 2004 arriveerde ruimtesonde Cassini ter plaatse. Cassini doet onderzoek bij Saturnus en Jupiter. Men paste de baan van de sonde meerdere malen aan omdat de ontdekkingen spectaculair op Enceladus waren. Hieronder zie je het noordelijk halfrond van de maan.
Cassini ontdekte dat Enceladus jets heeft die met zo'n 200 kilogram per seconde water met complexe organische verbindingen de ruimte in spuiten.
Dat water voedt aan de lopende band een ring van Saturnus, die dan ook geheel uit ijs bestaat. Op de foto zie je Enceladus en de ring.
Zoals op onderstaande foto van de zuidpool blijkt, is Enceladus daar gladder dan aan de bovenkant. Dat komt doordat het oppervlakte wordt ververst door tektonische werking en de neerslag van de jets. Er moest daarom vloeibaar water zijn. Het was nog onduidelijk hoe dat water kon stromen. Men vroeg zich af waar de warmte vandaan kwam.
Die warmte komt van radioactief verval in de kern, getijdewerking en elektriciteit, waarbij Saturnus en de maan zelf een gigantische dynamo vormen. De eerder genoemde ring van Saturnus speelt een belangrijke rol als geleider. Op de foto zie je dat de jets die ring voeden. Men wist nu bijna zeker dat er onder het ijs van Enceladus een oceaan moet liggen.
Door de vele passages van Cassini nader te bekijken en de afwijkingen in de zwaartekracht te meten kwam men tot de conclusie dat er op de zuidpool een oceaan ligt. Die oceaan ligt op een diepte van vijftig kilometer onder het ijs en strekt zich waarschijnlijk uit over het hele zuidelijke halfrond.
Het water werd eerder door Cassini toen het door een jet vloog geanalyseerd en blijkt vergelijkbaar met dat in onze oceanen. Kans op leven dus. Of dat leven er echt is moet blijken als NASA een missie naar de maan stuurt. Wanneer dat gebeurt is onduidelijk. Een missie zou met een afstand van 1,6 miljard kilometer decennia duren. Het duurt nog wel even of we zeker weten of Cassini leven herbergt. Hieronder een plaatje van Cassini en Saturnus. Omdat het zo mooi is. Rechtsonder zie je de maan Mimas
Een laatste foto van Saturnus. Wij zitten op dat kleine puntje links tussen de ringen ons af te vragen of er in de buurt van die planeet leven zwemt in een donkere oceaan.

zie ook

En dan hebben we het over Ganimedes. Dat is de grootste van de 63 manen die rond Jupiter draaien. Ganimedes werd in de jaren negentig gefotografeerd door ruimtesonde Galileo. Die beelden zijn nu aan elkaar gelegd en brengen meteen antwoorden.